Reflectie in de Week van de Hoogbegaafdheid
Van 7 tot en met 15 maart vindt in Nederland en Vlaanderen de Week van de Hoogbegaafdheid plaats. Hoogbegaafdheid wordt vaak beschreven in termen van een hoog IQ (meestal vanaf 130), maar in de praktijk gaat het net zo vaak over verschillende manieren van denken en waarnemen.
En wat als je werk kiest waarin je eigenlijk niet anders kunt dan werken met die verschillende manieren van denken en waarnemen? Veel van mijn ideeën ontstaan vanuit verbanden die ik zie tussen kleur, geluid, natuur, het verleden en de huidige samenleving. Zo kijk ik eigenlijk al mijn hele leven naar de wereld.
Soms lopen die verbindingen vooruit op wat voor anderen vanzelfsprekend lijkt. Niet omdat ze ingewikkeld zijn, maar omdat ze uit een andere manier van waarnemen ontstaan. Sommige mensen denken stap voor stap, terwijl anderen denken in beelden, verbanden of klanken. In de muziek is dat heel herkenbaar. Een toon roept een resonantie op, een resonantie wordt een beweging en uit die beweging kan iets nieuws ontstaan.
Tijdens mijn studie op het gymnasium en later aan het conservatorium merkte ik hoe sterk veel onderwijs nog is ingericht op vaste vormen en bestaande kaders. Dat heeft zijn waarde, omdat kennis en techniek worden doorgegeven. Tegelijkertijd ontdekte ik hoe verwarrend het kan zijn wanneer je denkt op een plek te zitten waar juist ruimte is voor begrip, maar je opnieuw wordt teruggebracht naar de vorm. Soms lijkt het dan alsof de vorm belangrijker wordt dan de inhoud, terwijl de essentie allang aanwezig is.
De Week van de Hoogbegaafdheid nodigt uit om stil te staan bij deze diversiteit. Niet als label, maar als onderdeel van de rijkdom van menselijke intelligentie. Misschien begint het met iets eenvoudigs: ruimte maken voor verschillende manieren van denken en leren, en werkelijk luisteren naar wat daaruit kan ontstaan.
Vaak zijn het juist enkelingen die iets eerder waarnemen. Niet altijd in woorden, maar in beelden, klanken of nieuwe verbanden.
Onderzoek naar hoogbegaafdheid laat bovendien zien dat veel hoogbegaafde mensen een sterk ontwikkeld moreel bewustzijn en rechtvaardigheidsgevoel hebben. Psycholoog Linda Silverman beschrijft morele gevoeligheid zelfs als een veelvoorkomend kenmerk bij hoogbegaafde personen. Ook in de theorie van de Poolse psychiater Kazimierz Dabrowski wordt een verhoogde emotionele en morele sensitiviteit genoemd die vaak voorkomt bij hoogbegaafde individuen. Dat betekent niet dat hoogbegaafde mensen moreler zijn dan anderen, maar wel dat zij morele vraagstukken vaak intensiever ervaren en eerder spanning voelen wanneer waarden en werkelijkheid niet met elkaar in overeenstemming zijn.
Misschien vraagt dat uiteindelijk om iets eenvoudigs: ruimte om werkelijk te luisteren naar wat sommige mensen eerder zien, voelen of waarnemen, zodat wat eerst vreemd lijkt later misschien een nieuw begin blijkt te zijn. Tegelijkertijd is het niet altijd eenvoudig om zulke inzichten te vertalen naar de lineaire kaders waarin systemen en beleid doorgaans functioneren.
